Ben je gek of ben je NUTS! Waar hebben we het eigenlijk over?

NUTS! Publishing is een Franse uitgever die in 2011 opdook als een uitgever met een stevige voorliefde voor wargames: spellen waarin historische conflicten, militaire keuzes en lastige gevolgen niet worden weggemoffeld achter een vrolijk kartonnen kasteelmuurtje. Denk daarbij aan titels als Urban Operations, Phantom Fury, We Are Coming, Nineveh! en allerlei andere spellen waarbij je niet zozeer “even gezellig een veldslagje doet”, maar eerder met gefronste wenkbrauwen beseft dat geschiedenis vaak net zo tactisch als tragisch is.

Maar NUTS! is niet alleen de uitgever van kaarten vol frontlinies, bevoorrading en historische ellende. De uitgever heeft de afgelopen jaren een bredere koers gevaren en brengt inmiddels ook meer dan voldoende bordspellen uit: Franse edities van buitenlandse successen, maar ook eigen titels in het Frans en Engels. En soms zelfs in het Bretons. Bretons is een Keltische taal uit Bretagne, in het westen van Frankrijk. Kort door de bocht: als Frans de baguette van de Franse talen is, dan is Bretons eerder een crêpe complète met een eigen complete geschiedenis, klank en karakter. Vooral erg leuk dat een uitgever een minder gesproken taal de aandacht geeft om te zorgen dat historie niet verdwijnt, net als dat NUTS! Dit ook met diens spellen aanpakt.

Wat ik interessant vind aan NUTS!, is dat ze vaak precies op de scheidslijn tussen wargame en boardgame gaan staan. Aan de ene kant krijg je historische context, asymmetrie, spanning en soms een militair thema. Aan de andere kant blijven de spellen vaak compact, toegankelijk en speels genoeg om ook mensen aan tafel te krijgen die bij het woord “wargame” normaal gesproken spontaan een witte vlag uit hun rugzak trekken.

Hun eigen ontwikkelde gamma bevat titels als Diluvium, Mini Rogue en Rolling Seas die zichzelf kunnen meten met de lichtere zwaargewichten onder de bordspellen. Qua Franstalige edities, verzorgt dit Franse uitgeefhuis onder meer de Franstalige edities van Undaunted, Catacombs en meer.

SPIEL 2026: kom spelen en praten

Dit jaar ben ik aanwezig op SPIEL in Essen, de grootste publieksbeurs voor bordspellen ter wereld. De editie van 2026 vindt plaats van donderdag 22 oktober tot en met zondag 25 oktober 2026 op het terrein van Messe Essen. Ikzelf ben het grootste gedeelte van de week aanwezig op de stand van NUTS! (standnummer 3K415). De kaart van de hallen en de exposantenlijst staan inmiddels online op de website van Spiel, dus wie slim is, plant zijn route voordat de beursvloer verandert in een roll-and-move met duizenden pionnen tegelijk.

Ik ben grotendeels op de beurs aanwezig op de stand van NUTS! om spellen zoals Spell en Diluvium uit te leggen. Diluvium draag ik een warm bordspelhart toe: compact, thematisch, toegankelijk en toch met genoeg keuzes om je hersenen te laten dobberen op strategische golven. Spell is een heerlijke korte puzzelaar voor twee. Mijn missie? Andere mensen enthousiast maken voor deze spellen van NUTS!. Of in Dice Daniel-termen: zieltjes winnen, maar dan met spelregels, houten stukjes en hopelijk minder religieuze vervolging.

Bij NUTS! kun je tijdens SPIEL de hieronder besproken spellen spelen, bekijken of in ieder geval eens goed besnuffelen zonder dat iemand officieel hoeft te controleren of dat mag. Mocht je met mij een spelletje spelen of gewoon een praatje maken: ik ben een gezellige gesprekspartner, ik bijt en stink (hopelijk) niet, en wie tijd vrijmaakt voor een potje of gesprek krijgt, misschien wel wat Dice Daniel-memorabilia mee.

Bordspellen spelen en een goed gesprek? Ik teken hiervoor! Gelukkig zijn de spellen zelf ook aardig leuk, dus hieronder alvast een voorproefje.

Diluvium

Diluvium is een behapbare 4X-game waarin de wereld flink waterschade heeft opgelopen. Na een zondvloed zijn alleen nog losse eilanden over en spelers nemen de rol aan van beschavingen die grondstoffen, nederzettingen en goud proberen te verzamelen. In onze recensie benadrukten we vooral hoe knap het spel de vier grote 4X-pijlers — ontdekken, uitbreiden, benutten en vechten — weet terug te brengen tot vier intuïtieve acties: explore, settle, produce en engage. Je draait aan je scheepswiel, kiest slim, en probeert niet ten onder te gaan.

Voor mij is Diluvium precies zo’n NUTS!-titel die laat zien dat groots niet altijd groot hoeft te zijn. Het voelt strategisch, thematisch en rijk, maar zonder dat je meteen een halve zaterdag, drie potten koffie en een stevig noodrantsoen nodig hebt. Het is 4X in figuurlijk rugzakformaat: alles zit erin, maar het blijft lekker draagbaar in tegenstelling tot de grotere 4X spellen waarbij je aan een container en twee tafels nog steeds vaak tegen ruimtegebrek aanloopt.

Mini Rogue en Mini Rogue: The Council

Mini Rogue is een kleine kerkerdoos met groot leed. In onze recensie daalden we af naar de schat van Og, bijna zeker van ons succes, totdat een laatste zaal, valstrik of slang besloot dat heldendom ook gewoon eindig is. Het spel vertaalt de roguelike-ervaring naar tafel: willekeurige kerkers, monsters, vallen, schatten, permanente dood en daarna natuurlijk de bekende zin: “nog één potje dan”.

Mini Rogue werkt solo en coöperatief, met bekende fantasy-archetypen en genoeg dobbelspanning om je ridderschoenen nerveus te laten piepen. Mini Rogue: The Council bouwt voort op dat fundament en voelt als een extra uitnodiging om opnieuw de diepte (of ditmaal een gevaarlijke stad, denk aan de buitenwijken van Brussel maar dan met meer fantsie) in te gaan.

300: Earth & Water

300: Earth & Water is een asymmetrisch tweespelerspel over de Perzische Oorlogen. De titel verwijst zowel naar de beroemde 300 Spartanen als naar de eis van de Perzen aan de Griekse stadstaten: aarde en water, oftewel onderwerping en controle. In onze recensie waardeerden we hoe het spel historische spanning, eenvoudige regels en strategische keuzes combineert. De ene speler vertegenwoordigt de Griekse stadstaten, de andere de Perzische grootmacht, en de asymmetrie tussen beide partijen is meteen voelbaar.

Het mooie aan 300 is dat het klein voelt op tafel, maar groot in gevolgen. Elke kaart, elke beweging en elke veldslag kan net dat ene zetje geven. Het is geen Hollywood-spektakel met slow motion en perfect geoliede buikspieren, maar een compacte historische confrontatie waarin iedere beslissing Spartaans streng aanvoelt.

Port Arthur

Port Arthur verplaatst de strijd naar de Russisch-Japanse Oorlog van 1904-1905. In onze recensie kwam niet alleen het spel zelf aan bod, maar ook het bredere gesprek over wargames: ja, je speelt conflicten na, maar goede wargames kunnen ook historische context, educatie en reflectie bieden. Port Arthur laat twee spelers belangrijke elementen van dat conflict naspeuren in een asymmetrisch slagveld op en rond zee.

Net als 300 maakt Port Arthur deel uit van de Combat Rations-reeks: kleine doosjes met compacte onderdelen, maar met verrassend veel inhoudelijke beet. Zie het als een gevechtsrantsoen voor je speelkast: klein, voedzaam en waarschijnlijk beter verteerbaar dan echte veldrantsoenen.

Guerre Éclair

Guerre Éclair is het derde deel in die Combat Rations-reeks en behandelt de Duitse inval in Nederland, België en Frankrijk in mei 1940. In onze recensie omschreven we het als oorlog voeren in ongeveer 45 minuten — een echte blitzkrieg dus. Eén speler bestuurt de Duitse troepen en probeert met snelheid, misleiding en geconcentreerde kracht door de geallieerde linies te breken, terwijl de andere speler probeert te achterhalen waar de echte dreiging vandaan komt voordat het front instort als een slecht gevouwen croissant.

Wat Guerre Éclair interessant maakt, is dat het niet alleen gaat om posities op de kaart, maar om verwachting, verborgen informatie en psychologische druk. Het is een spel over plannen, bluffen en anticiperen. Je speelt niet alleen tegen de troepen van je tegenstander, maar ook tegen diens vermoedens. Dat maakt het compact, spannend en opvallend venijnig.

Rolling Seas

Rolling Seas gooit het over een piratenboeg. Of eigenlijk: het rolt én flipt het over een piratenboeg. In onze recensie noemden we het een thematische roll/flip-and-write waarin spelers dobbelstenen werpen, kaarten omdraaien, routes uitstippelen, havens bezoeken en verhalen verzamelen. Want een piraat zonder verhaal is eigenlijk gewoon iemand met slechte tandheelkunde en een twijfelachtige carrièrekeuze.

Rolling Seas liet ons denken aan Diluvium: veel mogelijkheden, een duidelijke thematische inslag en een spel dat uitgebreid voelt zonder onhandelbaar te worden. Je vaart, ontdekt, vecht tegen gevaren en probeert roem te vergaren door je piratenverhalen in havens te vertellen. Kortom: eindelijk een spel waarin opscheppen niet alleen toegestaan is, maar waarschijnlijk ook onderdeel van je strategie.

Spell

Een persoonlijke favoriet van mij is het magische paars, zwart en witte puzzelspel met de verwarrende naam Spell waarin twee spelers spreuken spreken door Tetris vormpjes te maken door tegels te flippen en bewegen.

NUTS!, maar niet gek

NUTS! Publishing is voor mij een uitgever die verhalen serieus neemt, maar niet vergeet dat spellen ook vooral gespeeld moeten worden. Of het nu gaat om een stevige thematische wargame, een fantasievolle zondvloed, een enge kerker of gevaarlijke stad, een Perzische invasie, een belegerde haven, een bliksemoorlog of een piratenkaart vol krabbels: de spellen zoeken vaak de rand op tussen geschiedenis, thema en speelbaarheid.

Ben je op SPIEL en zie je NUTS!, Spell, Diluvium of ondergetekende rond een speeltafel? Schuif vooral aan. Ik leg graag uit, praat graag mee en probeer je met alle beschikbare Dice Daniel charme warm te maken voor een spel. En als het gesprek gezellig is, dan is de kans groot dat je niet alleen met een spelervaring, maar ook met wat Dice Daniel-memorabilia naar huis gaat. Want voor ieder wat speels, maar voor gezellige spelers misschien net iets extra’s.